6. Sınıf Parçada Anlam

paragrafta-anlam-1
paragrafta-anlam-1

Anlatım Teknikleri

  • Duygu, düşünce, olay veya söz, yazı ile ifade edilmesine anlatım denmektedir.
  • Paragraflar yazıldığı amaca göre farklı anlatımlarla oluşturulurlar. Bu sebeple yazının hangi amaçla yazıldığını anlamak o paragrafta kullanılmış olan anlatım tekniğini bulmamızı kolaylaştırır.
  • Yazar yazmış olduğu yazıda okuyucuya bilgi vermeyi amaç edinebilir. – açıklama
  • yaşanan olayları kişi, yer, zaman beraberliğiyle verebilir. – Öyküleme
  • Kahramanları unsurları ya da olayların geçmiş olduğu mekanı okuyucunun hayal etmesini sağlayabilecek şekilde resme dökebilir. – Betimleme
  • Birbirileri ile ters düşen iki düşünceden birini desteklerden diğerini eleştirebilir. – Tartışma

Açıklayıcı Anlatım

Bu tür paragraflar herhangi bir konuda okuyucunun bilgilenmesini sağlar. Ders kitapları, makale, ansiklopedi, fıkra, eleştiriler genel olarak açıklayıcı anlatım ile yazılmıştır. Bu tür paragraflar ise okuyucuya genel olarak sıkıcı gelmektedir. Yazar nesnel bir anlatımı tercih etmektedir. Söz sanatlarına çok yer verilmemekte olmakla beraber yalın bir dil kullanılmaktadır.

Maddelerin arasında iki tür tepkime oluşmaktadır. Fiziksel değişimler ve yeni maddelerin oluşumunu sağlayabilen kimyasal tepkimelerdir. Isı her iki tepkimeyi de hızlandırmakta. Bunu görmek için iki bardak alın ve birine soğuk suyu, diğerine de sıcak suyu doldurun. Bardakların ikisine ise aynı anda birer kaşık tuz atarak izleyin. İki bardakta da su çözünür fakat sıcak su dolu bardakta tuzun daha hızlı çözünmüş olduğunu görebileceksiniz.

Yukarıdaki paragrafın olmasıyla beraber;

  • Maddelerin arasında kaç çeşit tepkime olduğunu
  • Yeni maddelerin oluşması için ne tür bir tepkime olması gerektiğini
  • Isının her iki tepkimeyi de hızlandırdığını öğrendik. Bilgi dağarcığımıza yeni şeyler eklediğimiz zaman paragrafta açıklayıcı anlatım kullanılmıştır.
oykuleyici-anlatim
oykuleyici-anlatim

Öyküleyici Anlatım

Öyküleyici anlatımda okuyucu olayın kahramanlarını, olayın nerede yaşandığını ve olayların oluş zamanını öğrenebilir. Olaylar her bir cümleyle gelişip okuyucu olayların nasıl gelişeceğini merakla bekler. Öyküleyici anlatımla yazılan parafrafı okuduğunuz zaman video izliyormuş gibi bir hisse kapılabilirsiniz. Roman, masal, hikaye, tiyatro, gezi yazısı, anı gibi yazı türleri öyküleyici anlatım içermektedir.

On altıncı katta asansörden indik. Bana odayı gösterecek çocuğun peşinden yürüyordum. Çocuk kısa bir koridoru geçti, bir odanın önünde durdu. Bende durdum. Kapıyı açtı ve içeri girdik. Perdeler sıkı sıkıya kapalı. Çocuk perdeleri açıp dışarıyı göstermek istedi. Engel oldum. Lambaları yaktı. Banyonun kapısını açtı. Bir şey isteyip istemediğimi sordu. İstemediğimi söyledim. Bahşişini verdim, gitti.

Yukarıdaki paragafta;

  • Kahramanlar bulunmaktadır. – Anlatıcı ve Otel Görevlisi
  • Olaylar bir mekanda yaşanmaktadır. – Otel
  • Bir zaman dilimi mevcuttur. – Gündüz saatleri
  • Paragrafın devamının nasıl gelişeceğini okuyucu meraklı bir şekilde beklemektedir. Tüm bu maddeler ise yukarıdaki paragrafta öyküleyici anlatım olduğunu göstermektedir.

Betimleyici Anlatım

Bir yer, bir varlık veya bir kişi okuyucunun gözünde canlanabilecek şekilde anlatılmış ise eğer betimleyici anlatım tekniğinden yararlanılmıştır. Betimleyici anlatımlarda çok fazla sıfat kullanılmaktadır. Bu tür paragrafları kelimelerle beraber resim ile çizilebilmektedir.

Güneş henüz yeni doğmakta. Körfezde en ufak bir kıpırtı dahi yok. Kıvrım kıvrım bir sahil. Tahta bir iskele. İskelede tek ayak üstünde duran iki martı ve balık tutmaya çalışan bir babayla oğul. Tüm hareket ağır çekim. Arada bir hay anasını sözleri, umutlanarak açılmış martı ağızları.

Paragrafı okuyan kişi hayalinde;

  • Güneşin doğuşu
  • Hareketsiz bir sahil
  • Tek ayakları üzerinde duran martılar
  • Balık tutmaya çalışan baba ve oğul gibi görüntüleri gözünde canlandırabilir.
tartismaci-anlatim
tartismaci-anlatim

Tartışmacı Anlatım

Yazar, bu anlatım türünde okuyucunun da kendisi gibi düşünmesini sağlamaya çalışmaktadır. Bir fikrin doğru olmadığını, asıl doğru olanın kendi fikri olduğunu ispatlamaya çalışmaktadır. Bunu yaparken de karşısında biri varmış ve onunla sohbet ediyormuş gibidir. Tartışmacı anlatımlarda birbirleriyle çelişen en az iki görüş olması gerekir. Yazar bu görüşlerden birisini çürütmeye çalışırken diğerinin de doğruluğunu kanıtlamaya çalışmaktadır.

Kendi içerisinde konu bütünlüğü olan yazı bölümüne paragraf denir. Paragraflar belli bir konu etrafında toplandığı için cümlelerde buna bağlı olarak tek bir konu etrafında toplanır.

Paragrafta üzerinden durulan kavram ya da duruma Konu

Paragrafın yazılmasına sebep olan ve verilmek istenilen mesaja ise ana fikir denir.

Örnek 1

Kimileri şiiri özlemini dindirmek için okur, kimileri özlemini körüklemek için. Kimileri aşkını itiraf ederken süslü cümleleri cebinde olsun diye şiir okur, kimiler ise aşkı gönlünce gizlice yaşarken kendi yarasına tuz basmak için. Amaçlar farklı olsa bile şiirler insanlık paydasında bizleri bir araya getirir.

Konu: Şiir ve İnsani Duygular

Ana Fikir: Şiirler farklı amaçlarla okunsa bile insani duygularımızı harekete geçirir.

 Örnek 2

Eğitimin okulda başladığını düşünen bir güruh var. Çocuklarının ahlaki problemlerini bile biz eğitimcilerin düzeltmeleri bekleyen bir veli topluluğu. Tabii ki okul yalnızca dersten ibaret değildir. Toplumsal değerler de okulun parçasıdır. Fakat insana saygı duyma, hayvan sevgisi, dürüst olma gibi belli başlı değerler ilk öncelikle aile ortamında başlar. Bu yükün; ailenin, okulun ve toplumun yani hepimizin omzunda olduğu unutulmamalı.

Konu: Çocukların Ahlaki Eğitimi

Ana Fikir:  Sadece eğitim okulun üzerinde olmadığıdır.

siirde-ana-duygu
siirde-ana-duygu

Şiirde Ana Duygu

Şiir kelimeleri farklı şekillerde yan yana getirerek daha yoğun ve daha duygulu bir anlatım sunmaktadır. Şiirde hakim olan duyguyu bulmak içinde şiiri hissedip okuyup anlamaya çalışmamız gerekmekte.

Örnek

Bilmezler yalnız yaşamayanlar,

Nasıl korku verir sessizlik insana;

İnsan nasıl konuşur kendisiyle;

Nasıl koşar aynalara,

Bir cana hasret

Bilmezler.

Şiirin Ana Duygusu: Yalnızlık

Paragrafta Yardımcı Düşünce

Paragraftaki ana düşünceyi desteklemek için ortaya atılan düşüncelere yardımcı düşünce denir. Yardımcı düşünceler asıl anlatılmak istenileni vermez. Sadece ana düşünceye varan yan yollar olarak görülmelidir.

Örnek

Bundan 10 sene önce gözümü atığımda yaptığım şey biraz tavanı izleyerek gördüğüm rüyayı yorumlamaya çalışmak ve ardından yüzümü yıkayıp kahvaltıya koşmaktı. Şimdi uyanıyorum ve akılı telefonuma kaç bildirim geldiğine bakmaktayım. Ne kadar beğenildiğimi gördükten sonra insanları cam ekrandan beğenmeye ve eleştirmeye başlıyorum. O sahte ışıkla uyuyup uyanmaktan son derece rahatsızım ancak zorunlulukmuş gibi yapmaktan da vazgeçmiyorum.

anlatici-bakis-acilari
anlatici-bakis-acilari

Metinde Anlatıcı

Bir metinde anlatıcının kim olduğu çok önemlidir. Çünkü biz öyküyü kimin gözünden görüyoruz, bize tüm olanları kim anlatıyor bunları bilmek için kimin bakış açısından yazıldığını bilmeliyiz.

Metinde 3 Tane Bakış Açısı Vardır;

  • Kahraman Bakış Açısı
  • Gözlemci Bakış Açısı
  • İlahi Bakış Açısı

Kahraman Bakış Açısı

Hikaye ben ya da biz ağzından yazılmış ise kahraman bakış açısıdır.

Özellikleri

  • Tüm anlatım bu kahramanın gördükleri ile sınırlı olur.
  • Kahraman olaylara öznel bir bakış açısıyla bakar.
  • Kahraman geleceği göremez ya da insanları içini okuyamaz.
  • Kahraman olayların yalnızca gördüğü ve bildiği kısmına aktarabilir.

Örnek

Gece yarısına doğru vardım eve. Kadın lambayı kısmış, patiskanın arkasında, fesleğenin gölgesinde bekler. Çocukları yatırmış olmalı. Tıkırdayıp duran tencerede ne vardı acaba? Karnım çok acıkmıştı. Söylesem kızar mıydı, bilmiyorum. Belki de bir tas yemek koyar önüme, afiyet olsun, derdi. Fakat cesaret edemedim ve sustum.

Gözlemci Bakış Açısı

Sadece gördüklerini anlatan bakış açısıdır.

Özellikleri

  • Anlatıcı şahit gibi olur.
  • Anlatıcı okura olan biteni tarafsız bir şekilde anlatır.
  • Anlatıcı, geleceği ya da kişilerin aklından geçenleri bilemez.
  • Anlatıcı olaylara müdahale edemez ve olayların kahramanı değildir.

Örnek

Ocağın önünde gencecik bir kız. Harlı ateşte tarhana çorbası pişiriyor. Tahta kepçeyle sık sık kara kazanı karıştırmakta. Titrek ateşin başında yüzü aydınlanıyor ve karanlığa gömülüyor. Dal boylu, uzun bilekli, incecik belli bir kız. İki de bir dönüp babasına, sızım sızım sızlayan anasına bakıyor.

İlahi Bakış Açısı

Anlatıcının Tanrı gibi her şeyi duyduğu, gördüğü, bildiği bakış açısıdır.

Özellikleri

  • Zaman, mekan fark etmeksizin anlatıcı burada her şeyi bilir.
  • İnsanların geleceklerini, iç dünyalarını ve ruhsal durumlarını aktarmaktadır.

Örnek

Sınava girmek üzere olan öğrenciler aileleri ile vedalaşıyordu. Hepsinde endişe, telaş vardı. Kimileriyse dünyanın sonu değil ya diye düşünebiliyorlardı. Hepsinin aklından geçen ortak düşünceyse ailelerine karşı sorumlu oldukları idi. Sınava çalışmamış olanlar dahi korkuya kapılmışlardır. Hayatlarına ne kadar etki edeceklerini bilmiyorlar, sadece korkuyorlardı.

Metin Karşılaştırma Dil ve Anlatım Özellikleri

Metin Karşılaştırma

  • Bazı sorular bizden iki metni karşılaştırmamızı istemektedirler.
  • Bu karşılaştırma sorularında metnin hangi özelliklerini göz önünde bulundurmamız gerekir?
  • Metnin ana düşüncesi
  • Metnin konusu
  • Metnin yardımcı düşünceleri
  • Metinde nelere değinildiği

Ayrıca kontrol et

ikili-siklik-tablosu

Araştırma Soruları Üretme, Veri Toplama ve Düzenleme

Belli amaç için gözlem ya da araştırma yolu ile veri toplanması, analiz yapılması, düzenlenmesi ve …

cebirsel-ifadeler

Cebirsel İfadeler

cebirsel-ifadeler Bir sayının değeri bilinmiyorsa eğer bu durumda sayının yerine değişken ya da bilinmeyen yazmaktayız. …

oran-ve-oranti

Oran ve Oran Çeşitleri

oran-ve-oranti Oran Nedir? Aynı ya da farklı birim ile ölçülmüş olan iki çokluğun birbirine bölünüp …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir