7. Sınıf Fiiller

fiil-nedir
fiil-nedir

Fiil Nedir?

Varlıkların yapmış oldukları ya da etkilenmiş oldukları işleri, hareketleri kılışları, oluşları, durumları zamana ve kişiye bağlı olup anlatma aracı olarak kullanılan sözcüklere denmektedir. Dilimizde kullanılabilen iki temel sözcük grubu bulunmakta. Bunlardan ilki isimler diğeriyse fiillerdir. Bir sözcük fiil mi değil mi anlamanın tek ve en kolay yolu ise -mek mastar ekini getirmektir. Mastar eki getirildiği zaman eğer anlamlı bir cümle oluyorsa bu sözcüğün türü fiildir. Sözcüklerin fiil olup olmadığını anlamak içinde sözcüğün oluş, iş, hareket ya da durum bildirip bildirmediğine bakılması gerekir.

Çekimli Fiil

Bir fiil kiple şahıs eklerini almış ise eğer çekimli fiil olur. Bundan dolayı çekimli fiiller, bildirilmiş olan işi  yapan unsur, bu işin yapılma zamanıyla beraber isteği belirtir. Çekimli fiiller fiil kök veya gövdesi + kip eki + şahıs eki olarak formül haline getirebiliriz. Çekimli fiiller cümle içerisinde yüklem olarak kullanılmaktadır.

Fiilde Anlam

Fiiller, taşımış oldukları anlam özelliğine uygun olacak şekilde kılış fiilleri, durum fiilleri ve oluş filleri olmak beraber üç başlıkta ele alınmaktadır.

fiiller
fiiller

Kılış – İş Fikirleri

Öznenin kendi iradesi ile isteyip yapmış olduğu fiillerdir. Bu fiillerin her biri nesne alabilmekte ve neyi, kimi, ne sorularına mantıklı olacak şekilde cevap vermektedirler.

Durum Fiilleri

Durum fiilleri öznenin bazı kendi iradesi ile bazen ise iradesi dışında gerçekleştirilmiş olan fiillerdir. Bu fiiller de neyi, kimi, ne sorusuna cevap vermezler.

Oluş Fiilleri

Öznenin irade dışında gerçekleşmiş olan zaman içinde kendiliğinden ortaya çıkabilen değişimine denir. Oluş fiilleri bir durumdan farklı bir duruma geçileceği zaman taşımaktadır. Neyi, kimi, ne sorusuna cevap vermemektedir.

Fiil Kipleri

Fiilin zaman ve anlam özelliğine göre farklı şekillere girmesini sağlamış olan eklere kip eki denmektedir. Kip ekleri olumsuz, olumlu, olumlu soru ve olumsuz olarak çekimlenmektedir. Olumsuzluk eki -ma eki, fiil kök veya gövdesine eklenip fiilde bildirilmiş olan işin gerçekleşmediğini ifade ediyorken soru eki -mi eki ile fiile soru anlamını verir. Türkçede fiil kipleri, haber ve dilek kipi olmakla beraber iki alt başlıkla incelenmektedir.

fiil-kipler
fiil-kipler

Haber Kipleri

Fiilin çekiminde net olarak zaman bildirmiş olan fiil kiplerine haber kipleri denmekte. Bu kipler ise işin, oluşun veya durumun hangi zamanda yapılmış olduğunu anlatmaktadır. Haber kipleri, gelecek zaman, geniş zaman, şimdiki zaman, görülen geçmiş zaman ve duyulan geçmiş zaman olmakla beraber beş ana başlık içerisinde incelenmektedir.

Gelecek Zaman

Gelecek zaman eki olan -ecek eki ve eylemin gelecekteki zamandan anlatıştan sonrasında yapılacağı anlamına katmaktadır.

Şimdiki Zaman

Şimdiki zaman eki -yor eki olmakla beraber eylem içerisinde bildirilmiş olan işle anlatışın aynı zamanda da olduğu anlamını taşımaktadır. Şimdiki zaman ekindeki olumsuz çekiminde olumsuzluk ekinde olan -me eki daralma yaşar ve bu ekimiz -mi, mi, mu, mü şeklinde kullanılmaktadır.

Geniş Zaman

Geniş zaman ekleri ise -r, ar, ır ekleri olmakla beraber eylemde bildirilmiş olan işin herhangi bir zamanda yapılacağı anlamını vermek ister. Geniş zaman çekimindeyse fiilde her zaman sözcüğün anlamı bulunur. Genel durumlar karşı tarafa verilir. Geniş zamanın olumsuz çekimindeyse geniş zamandaki ek düşer, bazı durumlarda da -me olumsuzluk ekinin yerine -mez eki kullanılmaktadır.

Görülen Geçmiş Zaman

Görülen geçmiş zamandaki ek -di eki olmakla beraber eylemde bildirilmiş olan işin anlatıştan öncesinde yapılan anlamı taşımaktadır. Bu fiilin çekiminde ise anlatıcı geçmiş zamanda gördüğünü anlatmakta.

Duyulan Geçmiş Zaman

Duyulan geçmiş zaman eki -mış eki olmakla beraber eylemde bildirilmiş olan işin yapılmamış olduğu, başkasından duyulmuş olduğu anlamını taşımaktadır. Bu fiilde farkında olunmayan veya sonradan fark edilmiş olan durumlarda ifade edilmektedir.

Dilek Kipleri

Fiillere dilek anlamını veren ve zaman anlamını taşımayan kiplere dilek kipleri denmektedir. Dilek kipleri gereklilik kipi, istek kipi, şart kipi ve emir kipi olmakla beraber dört başlıkta incelenmektedir.

Gereklilik Kipi

Gereklilik kip eki -mel olarak bilinmektedir. Eylemde bildirilmiş olan işin yapılmasında gerekli olduğu anlamını verir.

Şart Kipi

Şart kip eki -sa ekidir. Cümleye de şart ve dilek anlamı katmaktadır.

İstek Kipi

İstek kipi -a ve -e ekleridir. Fiilde bildirilmiş olan işin yapılmasının isteğini anlatır.

Emir Kipi

Emir kipinde herhangi bir ek bulunmaz. Fiil çekiminde eylemin yapılması için emir, buyruk şekilde anlam katar. Kişi kendisine emir veremeyeceğinden emir kipinin 1. Tekil ve 1. Çoğul çekimi bulunmamaktadır.

Fiil Kiplerinde Anlam – Zaman – Kip Kayması

Fiil çekiminde bir zaman ya da dilek kipinin başka bir zaman kipi yerine kullanıldığında anlam kayması olur. Anlam kaymasının görülmüş olduğu zamanda kip eki kendi anlamından farklı bir anlam taşır.

Ayrıca kontrol et

ikili-siklik-tablosu

Araştırma Soruları Üretme, Veri Toplama ve Düzenleme

Belli amaç için gözlem ya da araştırma yolu ile veri toplanması, analiz yapılması, düzenlenmesi ve …

cebirsel-ifadeler

Cebirsel İfadeler

cebirsel-ifadeler Bir sayının değeri bilinmiyorsa eğer bu durumda sayının yerine değişken ya da bilinmeyen yazmaktayız. …

oran-ve-oranti

Oran ve Oran Çeşitleri

oran-ve-oranti Oran Nedir? Aynı ya da farklı birim ile ölçülmüş olan iki çokluğun birbirine bölünüp …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir