Eşrefoğlu Rumi

esrefoglu-edebi-kisiligi
esrefoglu-edebi-kisiligi

Eşrefoğlu Rumi’nin asıl ismi Abdullah’tır. Babasının isminden dolayı Eşrefoğlu ya da Eşrefzade de deniyor. Künyesinde Abdullah bin Seyyid Ahmed Eşref bin Seyyid Muhammed Suyufi olarak bilinmektedir. Eşfrefoğlu Rumi İznik’te dünyaya gelmiş. Fakat bu tarihin ise Orhan Köprülü’nün kendisine ait olan kütüphanesindeki Menakıb-ı Eşrefzade nüshasının arka kısmında bulunan küçük kayda göre de 779 tarihinin doğru olacağı düşünülmektedir. Çünkü bu tarih bazı kaynaklara göre de Hacı Bayram Veli ve Emir Sultan ile olan ilişkilerinin de göz önüne alınması gerektiği ifade ediliyor. 

Eşrefoğlu Rumi vefatının ise 874 tarihinde olduğu biliniyor. Onun vefatından sonraysa yerine kızı Züleyha ile evlenmiş olan damadı Abdurrahim Tirsi halife olarak geçti. Eşrefoğlu Osmanlı Devleti kurulmasının sonlarına doğru, yükseliş devri arasında yaşayan, ilim, işrat, irfan ve farklı nedenler ile yapmış olduğu gezilerinde Ankara, Bursa ve Hama gibi şehirleri dolaşmıştır. 

Eşrefiyye tarikatını kurmuş olan Eşrefoğlu, zahiri ve batıni ilimleri öğrenip daha sonrasında intisap etmiş olduğu Emir Sultan, Bayramiyye Tarikatı’nın da kurucusu olan Ankara’da yer alan Hacı Bayram Veli’ye göndermiştir. 11 yıl burada kalan ve nefis mücadelesi verip daha sonrasında ondan icazet aldıktan sonra İznik’e halife olup geri döner. Bir süre sonrasındaysa Hacı Bayram Veli’nin emriyle Abdülkadir-i Geylani’nin evladından sonrasında Hama’da yer alan Şeyh Hüseyin el-Hamavi’ye intisap etmiştir. Şeyh Hüseyin ise ona kısa bir sürede hilafet verdikten sonra Kadiriyye Tarikatı’nın Anadolu’da kurulmuş olmasına ve yaşatılmasına yardımcı olur. 

Eşrefoğlu Rumi, İznik’e dönüp daha sonrasında buradaki Kadiriliğin Eşrefiyye tarikatını kurmuş olan ve halkı da irşada başlamıştır. Tarikatı ise kısa sürede her tarafa yayılmaktadır. çzellikle de İznik ve Bursa da etkili olmuştur. Kadiriler çevresindeyse bu tarikatı Anadolu’ya getirmiş yaygılanlaştırmış olduğu kurum haline getirdiğinden dolayı Pir-i Sani olarak anılmaktadır. 

Eşrefoğlu Rumi, Anadolu’nun Türkleşmesiyle Türklerin İslamiyet’i hayat tarzı olmasında rol alan ve Anadolu’daysa Mevlevilikten sonrasında Ehl-i Sünnet tarikatının yayılmasında emeği olan önemli mutasavvıflarımızdan birisidir. Eşrefoğlu’nun şiirlerindeyse Yunus Emre tesiri çok fazladır. Hece ve aruz veznini kullanarak lirik şiirlerini de didaktik manzumeler ile yazmış. Bu ilahilerinde geneli bestelenip günümüzde dahi birçok yerde okunur. Onun didaktik mahiyetindeki mensur eserlerindeyse devrinin halk dilini ise iyi bir şekilde kullanmış olup, bu sayede de tasavvufi ahlakın halk arasında da yayılmasında büyük bir rol oynar. 

Eşrefoğlu Rumi Edebi Kişiliği 

Eşrefoğlu Rumi, Anadolu’da  her zaman sevilen Şeyhlerden biri oldu. Evliya Çelebi’ye göreyse yetmiş bir dervişe sahip olabilecek kadar çok sevildiğini öne sürmektedir. Bazı güvenilir olan kaynaklar ise mucizevi hallerinden de saygı ile söz etmektedirler. Kaynakların da belirtmiş olduklarına göre birkaç kez İstanbul’a gidip Fatih’in eşi olan Mükerreme Hanım’ın dilinde geçmemiş olan yarayı iyileştirmiş olduğu da yazıyor. 

Eşrefoğlu Rumi, Yunus Emre’nin XV. yüzyılda olan en önemli takipçilerinden birisi. Şiirlerindeyse Yunus etkisi kuvvet ile hissedilmesine de rağmen kendine has şiirleri bulunmaktadır. Eşrefoğlu, edebi, ilmi, ahlaki ve fikri birikim ile söylemiş olduğu şiirleri ile beraber geçmişten günümüze Türk şiirinde etkili bir izlenim bırakmış. Antolojilerdeyse şiir mecmualarında Rumi’ye ait ya da onun şiirlerine benzer olan şairler tarafından yazılan şiirlerinde bulunması mümkün. Kütahyalı Gaybi Sun’ullah Sultan tesirinde kalmış olan ve onu takip eden en önemlilerinden birisidir. Bu tesirlerin altında yazılarını yazan Eşrefoğlu ise eserlerinde genel olarak yalın Türkçeyi tercih etmiş olsa da Arapça ve Farsça sözcüklere de yer vermiştir. 

Eserlerinde kullanmış olduğu motifler ve örneklerdeyse tasavvufi çeşnileri bulunmaktadır. Eserleri ise dini öğütler içermekte. Teknik ve sanat olarak da başarı göstermesinden ziyade içeriğe ve mesaja çok önem vermiş. Eserlerindeysa sanat, teknik özellikler ve söyleyiş çok önemli olmamaktadır. Asıl amacıysa eserlerinde vermek istemiş olduğu sosyal fayd ve amaç.

Eşrefoğlu Rumi Eserleri 

Eşfreoğlu’nun eserleri XIV-XV. yüzyıl Anadolu Türkçesindeki en güzel örnek arasında yer almaktadır. Onun Divanı’nın dışında bulunan diğer mensur eserleri ise;

  • Müzekki’n-Nüfus
  • Delailü’n-Nübüvve
  • Tarikatname
  • İbretname
  • Hayretname
  • Ma’zeretname
  • Münacatname
  • Tacname
  • Esrarü’t-Talibin
  • Elestname
  • Cinanü’l-Canan 
  • Nasihatname 

Bu durumdaysa Eşreoğlu Rumi’nin eserlerini çok olması ve farklı konularda ayrı bir şekilde yazması Dini Tasavvufi Türk Edebiyatına ait birçok türde eser vermiş olduğunu da belirtebiliriz. 

- Mustafa Yakut

Avatar
Türkiye'deki tüm öğrencilere ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına - Eğitime dair bilgiler ve çocuk masalları hakkında yararlı olacağımızı düşünerek kaliteli içerikler üretip, fark yaratmayı düşünerek https://masaloku.com.tr sitesini yayına aldık.

Ayrıca kontrol et

Ahmet-Hamdi-Tanpınar-sözler

Ahmet Hamdi Tanpınar

23 Haziran 1901 senesinde İstanbul’da dünyaya geldi. Kadı Hüseyin Fikri’nin oğludur. Baytar Mektebi’ni bırakıp girmiş …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir